روز عرفه چه روزی است؟
- روز ۹ ذی الحجه و وقوف حجاج در صحرای عرفات و اقامه نماز عرفه و تضرع و دعا به درگاه حق تعالی
- روزی که حضرت ابراهیم (ع) مناسک حج را از جبرئیل (ع) آموزش دید
- روزی که آیه سوم از سوره شریفه مائده «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» نازل شد
- روزی که پیامبر (ص) خطبه حجة الوداع را در صحرای عرفات ایراد کردند و فرمودند که «امروز، روز حج اکبر است»
- روزی که دعای عرفه توسط امام حسین (ع) قرائت شد
- روزی که حضرت آدم (ع) به درگاه خداوند توبه نمودند
- روز (و مکانی) که (طبق احادیث) در آن دعا به درگاه خداوند مستجاب میشود
فلسفه روز عرفه در کلام ائمه
تعاریف بالا فقط آشنایی با گوشهای از چیستی روز عرفه به قلم ناتوان بنده بود. در ادامه روز عرفه، اهمیت و فلسفه آن را توسط کلام ائمه بشناسید:
- پیامبر (ص) فرمودند: هیچ روزی به اندازه روز عرفه، خداوند بندگان خود را از آتش جهنم آزاد نمیکند. عرفه و عرفات صفحه ۲۰
- پیامبر (ص) در قرائت خطبه حجة الوداع در عصر عرفه فرمود: «امروز، روز حج اكبر است». عرفه و عرفات صفحه ۲۱ و ۲۲
- پیامبر (ص) فرمودند: [فلسفۀ وقوف در عرفات هنگام عصر، این است که] عصر ساعتی است که آدم پروردگار خویش را عصیان کرد و خداوند بر امت من وقوف و گریه و دعا را در بهترین جایگاه واجب گردانید و اعطای بهشت آنها را به عهده گرفت و آن ساعتی که مردم از عرفات کوچ می کنند، همان ساعتی است که آدم، کلماتی را از خداوند دریافت و توبه کرد. همانا خداوند، توبه پذیر و مهربان است. امالی صدوق، ص ١٧١؛ ر. ک: مستدرک الوسائل، ج ١٠، ص ٣٢
- پیامبر (ص) فرمودند: دیده نشده شیطان در روزی کوچک تر، فرومایه تر و خشمگین تر از روز عرفه [باشد] و این حقارت و زبونی و خشمگینی شیطان در روز عرفه نیست، مگر بدین جهت که می بیند نزول رحمت و گذشت و بخشایش خدای را از گناهان بزرگ زائران؛ زیرا برخی گناهان است که آنها را نمی پوشاند و مورد بخشایش قرار نمی دهد، مگر وقوف در عرفات. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل, جلد ۱۰, صفحه ۴۳
- امام صادق (ع) میفرماید: فلسفه جمع نماز در عرفات آن است که حاجیان با فراغ بال به دعا و نيايش بپردازند؛ «زيرا آن روز، روز دعا و درخواست از درگاه خداوند سبحان است». عرفه و عرفات صفحه ۱۷
- از امام صادق (ع) سؤال شد: «عرفات را چرا عرفات می نامند؟» حضرت فرمود: جبرئیل، حضرت ابراهیم (ع) را روز عرفه به این مکان آورد. چون ظهر فرا رسید، جبرئیل گفت: «ای ابراهیم! به گناه خود اعتراف کن و مناسکت را بیاموز» . چون جبرئیل گفت اعتراف کن، پس اعتراف کرد. لذا این سرزمین عرفات نامیده شد. علل الشرایع، شیخ صدوق، ج٢، ص4٣6.
امام صادق (ع) فرمود: «اگر ماه مبارک رمضان بر کسی گذشت و او آمرزيده نشد، تا ماه رمضان آينده به آمرزش او اميدی نيست، مگر آنكه عرفه را [با شرايط آن] درك كند». عرفه و عرفات صفحه ۲۱
علت نامگذاری ۹ ذی الحجه به روز عرفه چیست؟
- «عرفات» از ریشه «عَرَفَ» گرفته شده و به گفته راغب: «بیانگر شناخت آثار اشیاء همراه با تفکر و تدبّر است» تاج العروس، الحسینی الواسطی الزّبیدی الحنفی، ج ٢4، ص ١٣٣.
إنَّ جَبْرَئیلَ خَرَجَ بِإِبْراهِیمَ (ع) یَوْمَ عَرَفَهَ، فَلَمّا زالَتِ الشَّمسُ، قالَ لَهُ جَبْرَئیلُ: یا إِبْراهیمُ اِعْتَرِفْ بِذَنْبِکَ وَاعْرِفْ مَناسِکَکَ، فَسُمِّیَتْ عَرَفاتٍ، لِقَوْلِ جَبْرَئیلَ: اِعْتَرِفْ فَاعْتَرَفَ
جبرئیل، حضرت ابراهیم (ع) را روز عرفه به این مکان آورد. چون ظهر فرا رسید، جبرئیل گفت: «ای ابراهیم! به گناه خود اعتراف کن و مناسکت را بیاموز» . چون جبرئیل گفت اعتراف کن، پس اعتراف کرد. لذا این سرزمین عرفات نامیده شد.
- عرفات نام جایگاه و منطقه ای است و از آن رو «عرفات» نامیده شد، چون میان آدم و حواء در این منطقه - پس از هبوط آدم بر «سرندیب» و فرود حواء در «جده» و به دور افتادن آنها از یکدیگر و دگرگونه شدن چهره آنها - شناختی حاصل شد. مفردات راغب، ص 56٠. [و دور افتادگان از یکدیگر در اینجا همدیگر را شناختند؛ دور افتادگانی که درصدد یافتن یکدیگر، راه دور و درازی درمی نوردیدند و در جست وجوی همدیگر رنج ها بر خود هموار ساختند تا آنکه بر پهنه عرفات به هم رسیدند و به شناخت یکدیگر توفیق یافتند].
- بنابر قولی، حضرت ابراهیم (ع) در این سرزمین خواب دید که اسماعیل (ع) را در راه خدا قربانی می کند و به وظیفه خود عارف شد.
نویسنده کتاب «مسالک الأفهام در جلد ۲ صفحه ۲۰۹» نوشته است: گرچه در وجه تسمیه عرفات (این سرزمین وسیع) جنبه های گوناگونی ذکر شده، ولی بهتر آن است که بگوییم این سرزمین وسیع با جذبه روحانی و معنوی عجیبی که دارد، فضای بسیار مناسبی برای کسب معرفت پروردگار و شناسایی ذاتِ پاک او است و مشعر را هم از آن جهت «مشعر» گویند که «مَعلَم و نشانه ای است از این مراسم پرشکوه حجّ»
- عرفات از آن رو به این نام شناخته شد که مردم در این سرزمین به گناهان خود اعتراف می کنند
- برخی عرفه را به معنای کوه گرفته اند
برای شناخت روز عرفه در منابع دین عمیقتر شوید
اگر میخواهید حق روز عرفه را ادا کنید به این محتوا بسنده نکنید و کتابهایی مانند عرفه و عرفات نوشته عباس اسلامی کاشانی را مطالعه کنید. قلم من در توصیف و تعریف روز عرفه ناتوان است. چرا که هر چه از اهمیت این روز، جایگاه آن در کلام ائمه و دین اسلام بنویسم، شک دارم که بتوانم شما را از اهمیت و چیستی این روز آگاه کنم. شناخت روز عرفه نیاز به هفتهها مطالعه، تحقیق و تفکر در منابع مربوط دارد.
