گنجینه هایی که از دید زائران حرم امام رضا (ع) پنهان می مانند
در دل مجموعه آستان مقدس امام رضا (ع)، بخش هایی وجود دارند که معمولا از چشم زائران مغفول می مانند یا به دلایلی دسترسی عمومی به آن ها دشوار است که مهمترین آن ها را در این مقاله معرفی خواهند شد.
سرداب مطهر؛ نزدیکترین نقطه به مزار اصلی امام
ضریحی که زائران در آغوش میگیرند در ارتفاعی بالاتر از قبر حضرت رضا (ع) قرار گرفته است. مزار اصلی امام رضا (ع) در فضایی زیرزمینی به نام سرداب واقع شده است. با توجه به بازسازیهای قرون گذشته، سطح حرم حدود ۵ متر بالاتر از مزار اصلی قرار گرفته است. ورودی این بخش به دلایل امنیتی و مذهبی معمولاً بسته است و تنها در مراسمهای خاص مانند غبارروبی باز میشود. این فضا معنویترین و قدیمیترین بخش کل مجموعه حرم است.
رواق دارالاجابة، نزدیک ترین مکان در دسترس برای زیارت مزار امام رضا (ع)
رواق دارالاجابه در غرب سرداب مطهر و درست در مجاورت بالاسر مبارک قرار دارد.به دلیل موقعیت خاصش، در مجاورت سرداب، نزدیکترین محل قابل دسترس به مدفن حضرت محسوب میشود و همین موضوع آن را به یکی از محبوبترین مکانها برای دعا و نیایش تبدیل کرده است. در ضلع شرقی رواق، هشتی زیبایی قرار دارد که با پنجره نقره و سقف نیمگنبدی مزین شده و مسیر ورود به سرداب مطهر را نشان میدهد؛ فضایی که با آینهکاریهای رسمیبندی و مخملهای تزئینی شکوهی کمنظیر دارد. تزیینات داخلی رواق نیز با مقرنسکاری، گرهچینی سنگی، آینهکاریهای دقیق و لایههای هنری همچون گچ فرسک و طلای قلمگیری، فضای روحانی و درخشانی ایجاد کرده است.
مسجد پیرزن؛ نماد حق الناس در قلب صحن گوهرشاد
حوض میانه رواق مسجد گوهرشاد داستانی خواندنی دارد. مشهور است پیرزنی در زمان ساخت مسجد حاضر به فروش ملک خود نشد. گوهرشاد خاتون نیز به جای اجبار، اجازه داد خانه او در جای خود باقی بماند. بعدها این مکان به مسجد پیرزن مشهور شد و پس از تغییرات معماری، به شکل حوض درآمد. امروزه این نقطه یادآور اهمیت احترام به حقوق فردی در فرهنگ اسلامی است.
رواق زیرزمینی دارالحجه؛ شکوه آینهکاری در اعماق زمین
زیر صحن انقلاب (عتیق) رواقی واقع شده که یکی از باشکوهترین فضاهای زیرزمینی حرم است. بسیاری از زائران از وجود این تالار آینهکاری شده بیخبر میمانند. این مکان دسترسی راحتی به خروجیهای مختلف حرم دارد و از نظر مهندسی یک شاهکار محسوب میشود. این رواق مدفن بسیاری از بزرگان تاریخی و ایام معاصر است.
گنبد اللهوردی خان؛ موزهای از کاشیکاری صفوی
در گوشه شمال شرقی روضه منوره، گنبد هشت گوشه الله وردی خان قرار دارد که مدفن یکی از سرداران عصر شاه عباس به همین نام است، از نظر تزیینات و هندسه معماری، زیباترین رواق حرم به شمار میرود. با این حال، علی رغم قرار گرفتن در مسیر عبور زائران، کمتر به عنوان یک جاذبه هنری به آن نگریسته میشود.
مزار شیخ بهایی؛ زیارت در کنار دانشمند بزرگ
شیخ بهایی، دانشمند و معمار بزرگ ایرانی، در بخشی از حرم دفن شده که میان صحن امام خمینی و صحن آزادی قرار دارد. این رواق با کتیبههایی از اشعار و آثار او تزیین شده است. بسیاری از زائران بدون اطلاع از اینکه طراح بسیاری از بخشهای حرم در همینجا آرمیده است، از کنار آن عبور میکنند. سکوت و فضای خاص این رواق برای کسانی که به دنبال پیوند علم و معنویت هستند، بسیار گیرا است. به جز شیخ بهایی، حرم امام رضا (ع) پذیرای مزار و قبور بسیاری شخصیت های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی است که در مقاله مدفونان حرم امام رضا به معرفی آن ها پرداخته ایم.
اسامی مدفونان حرم امام رضا (ع)
مسجد بالاسر؛ قدمتی به درازای هزار سال
این مسجد کوچک که چسبیده به ضریح مطهر است، قدیمیترین بنای ملحق شده به بقعه اصلی است. قدمت آن به دوران غزنویان میرسد و کاشیکاریهای نفیس آن (معروف به کاشیهای سنجری) بیش از ۸۰۰ سال قدمت دارند. به دلیل تمرکز زائران بر روی ضریح، شکوه تاریخی و قدمت این مسجد که در فاصله چند سانتیمتری مزار قرار دارد، اغلب نادیده گرفته میشود.
