مسجد النبی چرا به این نام شهرت یافته است؟
پس از مسجدالحرام، مسجدالنبی، مقدسترین مکان برای مسلمانان است. این مسجد به دست پیامبر اسلام (ص) در مدینه ساخته شد. قبر پیامبر (ص) نیز در این مکان واقع شده، از همین رو به آن مسجد النبی می گویند.
زیارت رسول الله از بعید
ماجرای ورود پیامبر به مدینه و انتخاب مکان مسجد
زمانی که پیامبر اکرم (ص) از مکه به یثرب (مدینه) مهاجرت کردند، هر قبیله و هر خانوادهای آرزو داشت میزبان پیامبر باشد. بسیاری از بزرگان شهر، افسار شتر پیامبر را میگرفتند و درخواست میکردند که حضرت در خانه آن ها اقامت کنند. برای جلوگیری از اختلافات و مسائلی که ممکن بود در آینده بر سر این موضوع بوجود آید، پیامبر فرمودند:
راه شتر را باز بگذارید؛ او مأمور است. هر جا که زانو بزند، من همانجا اقامت خواهم کرد.
شتر به راه خود ادامه داد تا اینکه در زمینی متعلق به دو یتیم از قبیله «بنینجار» زانو زد. حضرت زمین را خریدند. و ساخت مسجدالنبی در همان نقطه آغاز گردید.
معماری اولیه مسجد النبی؛ چگونه بود
در سال اول هجرت، بنای مسجد بسیار ساده بود. مسلمانان مهاجر و انصار با همکاری یکدیگر مسجد را ساختند.
- مساحت: حدود ۱۰۰۰ متر مربع.
- مصالح: دیوارهای خشتی، پایههایی از تنه نخل و سقفی از شاخ و برگ درختان.
- کف مسجد: خاکی و بدون فرش.
کارکرد اولیه مسجد النبی در جامعه اسلامی چه بود؟
مسجدالنبی در آن سال ها فقط محل نماز و عبادت نبود؛ بلکه مرکز حکومت، قضاوت، آموزش و رسیدگی به امور مردم نیز به شمار میرفت. یعنی احدی از آحاد جامعه، چه رئیس قبیله بود چه بادیه نشین عامی به راحتی می توانست در مسجد با نفر اول حکومت اسلامی دیدار داشته باشد. بدون کمترین تکلف مشکلات خود را مطرح و برای رفع آنها دستور بگیرد. پیامبر تا پایان عمر به این رویه عمل کردند.
تغییر قبله؛ نقطه عطفی در تاریخ مسجد
در ابتدا، قبله مسلمانان به سمت بیتالمقدس (شمال) بود. اما پس از نزول آیه تغییر قبله، جهت نماز به سوی کعبه (جنوب) تغییر کرد. با این تغییر، درِ ورودی مسجد نیز جابهجا شد و ساختار داخلی تغییر یافت.
سیر توسعه مسجدالنبی در گذر زمان
با گسترش اسلام و افزایش جمعیت مسلمانان، فضای مسجد دیگر کافی نبود. از همین رو در طول تاریخ به دستور امرای مختلف مسجد پیامبر بارها دستخوش تغییر و توسعه شد.
تغییرات مسجد النبی در زمان پیامبر و خلفای نخستین
- سال هفتم هجری: پس از فتح خیبر، پیامبر مساحت مسجد را به حدود ۲۵۰۰ متر مربع رساندند.
- دوره خلیفه دوم و سوم: خانههای اطراف خریداری شد. دیوارهای سنگی جایگزین خشت شد و از چوب ساج برای سقف استفاده کردند.
توسعه مسجد النبی در دوران اموی و عباسی؛ ورود هنر به معماری
در دوران ولید بن عبدالملک، تغییرات بزرگی رخ داد. خانه پیامبر و حضرت زهرا (س) که در کنار مسجد بود، به داخل فضای مسجد اضافه شد. بدین ترتیب، مرقد پیامبر درون مسجد قرار گرفت. بعدها در دوران عباسیان، تعداد درها و ستونهای مسجد نیز افزایش یافت.
ساخت اولین گنبد و مناره در دوره ممالیک و عثمانی
- اولین گنبد: سلطان قلاوون در سال ۶۷۸ قمری، نخستین گنبد را بر فراز مرقد پیامبر بنا کرد.
- استحکامبخشی: در دوره عثمانی، مسجد با مهندسی دقیق بازسازی شد تا در برابر حوادث طبیعی مقاوم باشد. گنبد سبز کنونی یادگار بازسازیهای دقیق آن دوران است.
توسعه گسترده مسجد النبی در دوران آل سعود
بزرگترین توسعه تاریخ مسجدالنبی در دوره معاصر و بهویژه زمان ملک فهد انجام شد.
- مساحت مسجد به بیش از ۸۲ هزار مترمربع رسید.
- سیستمهای تهویه مطبوع پیشرفته نصب شد.
- چترهای سایهبان الکترونیکی در صحنها قرار گرفت.
بخشهای مهم و زیارتی، در مسجدالنبی امروز
اگرچه مسجد بسیار بزرگ و مدرن شده است، اما هسته مرکزی آن هنوز حال و هوای صدر اسلام را دارد.
روضه شریفه (باغ بهشت)
فضای بین خانه پیامبر (مرقد فعلی) و منبر ایشان، «روضه شریفه» نام دارد. پیامبر درباره این مکان فرمودند:
میان خانه و منبر من، باغی از باغهای بهشت است.
این مکان با فرشهای سبز از سایر نقاط مسجد متمایز شده و محلی بسیار مقدس برای دعا و نماز است.
سایر نقاط کلیدی مسجد النبی
- مرقد پیامبر: محل دفن حضرت محمد (ص) که در اتاقِ خانه خود ایشان قرار داشت.
- منبر و محراب: مکانهایی که یادآور حضور فیزیکی پیامبر در هنگام سخنرانی و نماز است.
- ستونهای تاریخی: ستون هایی مانند ستون توبه که هر کدام داستانی از زمان پیامبر دارند.
چرا عکس مستند از مزار پیامبر (ص) وجود ندارد؟
در فقه اهلسنتِ حاکم بر حرمین، هر چیزی که احتمال غلو در قبور را بدهد و سبب جلوه آن شود شدیداً حساسیتبرانگیز است.
از همین رو اجازه دسترسی به مزار اصلی حضرت و ثبت تصویر از آن داده نمی شود. همین تفکر منشاء تخریب حرم حضرات معصومین در قبرستان بقیع نیز می باشد. در حال حاضر نزدیک ترین مکان در دسترس به قبر رسول الله ضریح بیرونی بنا شده بر آن است به دلیل پوشیده بودن فضای داخل آن امکان مشاهده قبر پیامبر وجود ندارد.
