آرامگاه محمد عارف عباسی یا پیر پالاندوز نزدیک حرم
نکته مهمی که (به غیر از کتاب مشاهیر مدفون در حرم رضوی) در هیچ جایی راجع به آرامگاه ایشان ذکر نشده این است که برخی ساختمان آرامگاه ایشان را قدیمیتر از زمان درگذشت او میدانند. آنها معتقدند که اصل بنا در سال ۷۱۶ ه.ق در زمان سلطان محمّد خدابنده اولجایتو پی ریزی شده و ابتدا مقبره شیخ ابونصر سراج بوده است. موید این نظر این است که قبر پیر پالان دوز در وسط بقعه قرار ندارد و معلوم میشود که قبر دیگری پیش از آن در وسط بفعه بوده.
چرا محمد عارف عباسی به پیر پالاندوز مشهور شد؟
ایشان با اینکه صاحب موقعیت بود و میتوانست بدون کوشش زندگی خوبی داشته باشد، از راه پالان دوزی روزگار میگذرانید. از ویژگیهای مهم ایشان میتوان دست یابی به مقامات بلند در عرفان، کیمیاگری و خطاطی اشاره کرد.
- آدرس: ضلع شرقی حرم مطهر امام رضا (ع)
- منبع: مشاهیر مدفون در حرم رضوی، غلامرضا جلالی، ج ۱، ص ۲۹۲
آرامگاه خواجه مراد در خارج از شهر مشهد
به دلیل واقع شدن در کوه و شیبدار بودن مسیر، مناسب افراد سالمند یا افراد دچار پا درد نیست
علت نامگذاری این مکان، توسل مردم به این بقعه و رسیدن به مرادشان بوده و به همین دلیل آن را خواجه مراد نامیدند. اما طبق یافتههای بنیاد پژوهشهای اسلامی در منابع تاریخی، هویت واقعی صاحب بقعه در هالهای از ابهام است. برخی او را هرثمة بن اعین، سردار خلیفه عباسی میدانند و برخی دیگر او را هرثمه از یاران خاص و مورد اعتماد امام رضا (ع) میدانند. بحث در این باره زیاد است و علاقهمندان به مطلب میتوانند در منبع معرفی شده، دنباله بحث را بخوانند.
- آدرس: ۱۲ کیلومتری جنوب شرق مشهد، کنار بزرگراه مشهد-باغچه روبروی بهشت رضا
- منبع: مزارات ایران، تهیه کننده آستان قدس رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی، ص ۱۴۴
گنبد سبز: آرامگاه محمد مومن در خیابان آخوند خراسانی
زمان بازدید از این آرامگاه، همه روزه ۸ صبح تا ۹ شب است
هویت دقیق مدفون در بقعه گنبد سبز مشخص نیست و ممکن است به غیر از شیخ محمد مومن استر آبادی، به ۱۰ نفر دیگر متعلق باشد که در منبع معرفی شده میتوانید این موضوع را دنبال کنید.
- آدرس: مشهد، میدان گنبد سبز، خیابان آخوند خراسانی، جنب خیابان آخوند خراسانی ۱۹
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه ۱۵۱ تا ۱۵۵
آرامگاه خواجه اباصلت؛ یار نزدیک امام رضا (ع)
محل دفن خواجه اباصلت دقیقا معلوم نیست و در چند موضع آرامگاهی منسوب به او وجود دارد. از آنجا که در اواخر عمر ساکن نیشابور بود، احتمال دارد در همین مکان فوت کرده باشد
۲ نکته مهم راجع به خواجه اباصلت وجود دارد. یکی اینکه امام رضا (ع) قبل از شهادتشان، خواجه اباصلت را از محل قبر و نحوه شهادت آگاه میکند. دوم اینکه خواجه اباصلت ناظر بر غسل امام رضا (ع) توسط امام جواد (ع) بود. ایشان از چهرههای علمی زمان خود بود و علاوه بر حدیث، در کلام هم مهارت داشت.
- آدرس: مشهد، جاده مشهد به فریمان
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه 131 تا 135
گنبد خشتی نزدیک حرم متعلق به نوه امام موسی کاظم (ع)
گنبد خشتی به دلیل تزئینات گچی خیره کننده و مقرنس کاریها، نمونهای از معماری دوره تیموری است و اهمیت تاریخی و هنری دارد.
این آرامگاه به امیرسلطان غیاث الدین محمد بن امیرطاهر موسوی یا همان سید محمد تعلق دارد. ایشان از قدیمیترین خاندان سادات صاحب نفوذ در مشهد بود و علاوه بر نقابت، اداره حرم رضوی و موقوفات آن و گاه حکومت شهر را بر عهده داشتند.
- آدرس: مشهد، خیابان طبرسی، کوچه گنبد خشتی، طبرسی ۱
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه ۱۴۸ تا ۱۵۰
قبر سبز منسوب به سید فخرالدین یا نظامالدین علیشاه است؟
تا قبل از خرداد ۱۳۸۸ و تحقیقات بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس، این مزار مربوط به سید فخرالدین شناخته شده بود. اما پس از آن بازخوانی دقیق کتیبه صورت گرفت و معلوم شد که نام مدفون «نظامالدین علیشاه» است. ایشان از سادات موسوی بوده و القاب وی نشان میدهد که به احتمال زیاد جایگاه برجسته سیاسی، اجتماعی، دینی و علمی داشته.
- آدرس: مشهد، حرم مطهر رضوی، پشت باغ رضوان
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه ۱۵۵ تا ۱۶۴
آرامگاه خواجه ربیع در فاصله ۳۰ دقیقهای حرم
هویت مدفون در این بقعه مورد شک است و ۳ گزینه زیر وجود دارد:
- مشهورترین گزینه که مردم هم این مکان را منسوب به آن میدانند، ربیع بن خثیم است. یکی از پیشگامان جریان تصوف همراه با ریاضت در اسلام محسوب میشود.
- گزینه دیگر که ربیع بن زیاد حارثی است، احتمال قویتری هم وجود دارد که مقبره متعلق به ایشان باشد. ایشان از صحابه پیامبر (ص) محسوب میشود که زمانی به حکومت خراسان منصوب گردید و وفاداریاش را به امام علی (ع) و شیعیانش نشان داد.
- گزینه سوم ربیع بن خیثم یکی از راویان امام صادق (ع) است که احتمال کمی وجود دارد این مقبره متعلق به او باشد.
- آدرس: مشهد، میدان امام حسین (ع)، بلوار خواجه ربیع، خیابان مهر مادر
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه ۱۳۵ تا ۱۴۴
پنجه حضرت رضا (ع) نمادی از حضور او در محله چهارباغ
در گذشته آثار پنجه بر سنگ مشخص بود. اما اکنون از بین رفته است.
در این مکان پنجهای سنگی بر یک دیوار نصب شده که نماد حضور امام رضا (ع) است. چرا که حضرت قبل از ورود به مرو، در سناباد توس توقف داشته و به سرقبر هارون رفتهاند.
- آدرس: مشهد، خیابان آزادی، محله چهار باغ، انتهای کوچه پنجه
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، جلد ۱ صفحه ۱۲۹ تا ۱۳۰
امامزاده یاسر و ناصر؛ زیارتگاهی در طرقبه
حضرت یاسر و ناصر (علیهم السلام) از فرزندان امام موسی کاظم (ع) هستند.
- آدرس: طرقبه، محله گلستان، جاده حصار
امامزاده یحیی بن زید در میامی مشهد: مکان زیارتی و سیاحتی
مزار اصلی یحیی بن زید در روستای «امام خورد» در شرق شهر سرپل افغانستان قرار دارد و مزار فعلی در میامی مشهد را متعلق به یحیی بن حسین (برادر زاده یحیی بن زید) میدانند.
به گفته گردشگران، این مکان دارای امکانات سیاحتی برای اقامت خانوادهها بوده و همچنین چشمه آب گرم با خواص درمانی دارد.
- آدرس: مشهد، روستا میامی، انتهای جاده میامی
- منبع: کتاب مزارات ایران، تهیه شده در بنیاد پژوهش های اسلامی در استان قدس رضوی، صفحه ۱۸۸ تا ۱۹۳
