سجده زیارت عاشورا واجب است یا مستحب؟
همان طور که در مقاله استحباب زیارت امام حسین (ع) اشاره شد، از دیدگاه بسیاری از علما، زیارت امام حسین (ع) واجب شرعی نیست، به تبع آن خواندن زیارت عاشورا و سجده آن عملی مستحب می باشد. کتابهای معتبر مانند «کامل الزیارات» ابن قولویه و «مصباح المتهجد» شیخ طوسی، هیچ اشارهای به وجوب یا استحباب خاص سجده پایانی زیارت عاشورا نکردهاند. فقها و عالمان شیعه به انجام آن برای تأسی به امام حسین (ع) توصیه کرده اند، اما متفق القول اند که سجده در روایات اولیه زیارت عاشورا وجود ندارد. چنان که الزامی در خواندن خود زیارت عاشورا هم نیست.
چرا متن مربوط به سجده، به زیارت عاشورا اضافه شد؟
بر اساس روایات، زیارت عاشورا بهصورت حدیث قدسی به پیامبر و از ایشان به امام باقر (ع) منتقل شد و نبود دعای سجده در نسخههای اولیه زیارت عاشورا به دلیل عدم وجود آن در متن اصلی حدیث قدسی است. این متن تنها شامل سلامها، لعن ها و دعاها بود و هیچ اشارهای به سجده یا دعای خاص در آن نداشت. سجده در پایان زیارت عاشورا، توصیهای مستحب برای شبیهسازی به سجده و شکرگزاری امام حسین (ع) در کربلاست. در منابع متاخر و نقل برخی محدثان، امام حسین (ع) در لحظه شهادت، پیشانی بر خاک نهادند و ذکر «اللهم لک الحمد حمد الشاکرین» یا عباراتی مشابه را در سجده بیان کردند. به همین دلیل، شیعیان در پایان زیارت عاشورا، دعای حمد را در سجده میخوانند.
برای انجام سجده در انتهای زیارت عاشورا به این نکات توجه کنید
در کتب ادعیه اینگونه آمده که هنگام خواندن فراز پایانی زیارت عاشورا سجده کنید. پس باید از قبل، این فراز از زیارت را حفظ باشید. مهر هم در دسترس باشد که سر بر روی آن بگذارید. اما انجام این مراحل برای همه آسان نیست. به همین خاطر بسیاری ترجیح می دهند به جای سجده، مهر را بر روی پیشانی قرار داده و زیارت را از رو بخوانند. حتی ممکن است به جای مهر پشت دست را روی پیشانی قرار دهند که اشکالی هم ندارد. چون در اصل بخش سجده بعدها به زیارت عاشورا اضافه شده و جزء حدیث قدسی نیست که تغییر در آن اصل زیارت را زیر سوال ببرد. با این حال توصیه می کنیم حتی المقدور این فراز را طبق عرف و هماهنگ با سایرین انجام دهید.
نحوه انجام سجده زیارت عاشورا بدون مهر
- نیت خالص کنید: با قصد رجا (امید به ثواب و نزدیکی به خدا) برای انجام سجده آماده شوید.
- پیشانی بر مهر یا چیزهای پاک بگذارید: می توانید پیشانی را روی پشت دست یا سطح پاکی مثل کاغذ، سنگ، چوب و حتی پارچه قرار دهید.حتما نیازی به مهر یا خاک نیست.
- ذکر سجده را با توجه بخوانید: ذکر «اللهم لک الحمد...» را با تمرکز و حالت خشوع زمزمه کنید. پس از پایان ذکر سر از سجده بردارید.
متن عربی و ترجمه فرازی از زیارت عاشورا که هنگام سجده می خوانیم
در نسخه های جدیدتر زیارت عاشورا که پس از اهل بیت به ما رسیده، هنگام سجده این فراز خوانده می شود.
اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاکِرِینَ لَکَ عَلَی مُصَابِهِمْ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی عَظِیمِ رَزِیَّتِی اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی شَفَاعَةَ الْحُسَیْنِ یَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لِی قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَکَ مَعَ الْحُسَیْنِ وَ أَصْحَابِ الْحُسَیْنِ الَّذِینَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَیْنِ علیه السلام.
خدایا مخصوص تو است ستایش سپاسگزاران تو بر مصیبت زدگی آنها، ستایش خدای را بر بزرگی مصیبتم. خدایا روزیم گردان شفاعت حسین (ع) را در روز ورود (به صحرای قیامت) و ثابت بدار گام راستیم را در نزد خودت با حسین (ع) و یاران حسین، آنانکه بی دریغ جان خود را در راه حسین (ع) دادند.
احکام بجا آوردن سجده زیارت عاشورا برای کسانی که عذر شرعی دارند
به مانند سجده شکر، سجده زیارت عاشورا نیز نیاز به رعایت شروط 10 گانه سجده از جمله عذر شرعی ندارد پس:
- بانوانی که در حالت عذر شرعی (حیض) هستند، میتوانند در مراسم زیارت عاشورا شرکت کنند و سجده آن را انجام دهند.
- برای نماز میت و سجده شکر و سجده های واجب قرآن غسل جنابت لازم نیست. (رساله آیت الله خامنه ای مسئله 357). با این حال نگارنده توصیه می کند اگر عذرشرعی دارید بهتر است قبل از خواندن زیارت غسل کنید.
