اهمیت پایبندی به آداب خورد و خوراک در زیارت
هر زائری که قصد زیارت امامی را دارد، دوست دارد که خود را به آن امامی که زائر اوست نزدیکتر کند. این نزدیکی در درجه اول از جهت فکری است و در درجه دوم از جهت رفتاری، یعنی عمل به آداب و سبک زندگیای که آن امام به آن پایبند بوده است. آداب خورد و خوراک در سفر زیارتی دو دسته هستند:
- آداب عمومی غذا خوردن که خوب است همیشه به آنها پایبند باشیم، البته اهمیت پایبندی به این آداب در سفرهای زیارتی دوچندان است.
- آداب خورد و خوراک در سفر زیارتی سیدالشهدا (ع)
آداب عمومی غذا خوردن در سفر زیارت
پرهیز از پرخوری
در روایتهای بسیاری به ترک کردن پرخوری توصیه شده است. به عنوان مثال در حدیثی امام صادق (ع) میفرمایند:
إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يُبْغِضُ كَثْرَةَ الْأَكْلِ
خداوند پرخوری را نمیپسندد
یا در جای دیگر امام صادق (ع) میفرمایند:
وَ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ إِذَا مَا جَافَ بَطْنُهُ وَ أَبْغَضُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ إِذَا امْتَلَأَ بَطْنُهُ
نزدیکترین حالت بنده به خداوند زمانی است که شکم او خالی است [یعنی پرخوری نکرده است] و مبغوضترین و ناپسندترین حالت او نسبت به خداوند زمانی است که شکم او پر است [یعنی اهل پرخوری است]
غذا خوردن سر سفره از غذاهای پیش روی خود
یکی از آداب غذاخوردن که با فطرت انسان نیز سازگار است، دستدرازی نکردن سر سفره غذا، یعنی از پیشروی خود غذاخوردن است. پیامبر (ص) در این مورد میفرمایند:
إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَأْكُلْ مِمَّا يَلِيهِ
هرگاه غذا میخوری، از آنچه پیش روی توست بخور
زودتر شروع کردن غذا و دیرتر کنار رفتن از سفره
اگر میزبان سفره (یا بزرگتر جمع) هستید، از آداب این است که زودتر از بقیه شروع به غذا خوردن غذا کنید و دیرتر از دیگران دست از غذا بکشید. این سیره، سیره آقا رسول الله (ص) بوده است. در حدیثی امام باقر (ع) میفرمایند:
المحاسن صفحه: 448
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) إِذَا أَكَلَ مَعَ قَوْمٍ طَعَاماً كَانَ أَوَّلَ مَنْ يَضَعُ يَدَهُ وَ آخِرُ مَنْ يَرْفَعُهَا لِيَأْكُلَ الْقَوْمُ
هرگاه پیامبر (ص) با دیگران غذا میخورد، اولین کسی بود که دست به غذا میبرد و آخرین فردی بود که دست از خوردن طعام میکشید.
اطعام کردن و شریک کردن دیگران در غذایمان
خیلی خوب است که در سفر زیارتی تا جایی که ممکن است دیگران را به سفره خویش دعوت کنیم و اطعام دهیم و یا غذایی برای همسفران خویش تهیه کنیم. پیامبر(ص) فرمودند:
خَيْرُكُمْ مَنْ أَطْعَمَ الطَّعَامَ وَ أَفْشَى السَّلَامَ وَ صَلَّى وَ النَّاسُ نِيَامٌ
بهترین شما کسی است که اطعام میکند.
در جای دیگر امیرالمؤمنین (ع) نیز یکی از ویژگیهای جوانمردی در سفر، سخاوتمندانه برخورد کردن نسبت به توشه خود با دیگران معرفی کردهاند. (المحاسن، صفحه.696)
در سفر زیارتی تنها غذا نخوریم!
باید سعی کنیم تا جایی که میشود تنها غذا نخوریم. این موضوع آنقدری مهم است که در روایت آمده، ملعون است کسی که تنها غذا بخورد، البته اگر میبینید رفتن و نشستن و بودن با جمعی برایتان آسیب زا و ضرر زننده است، دیگر این توصیه اخلاقی اولویت خود را از دست میدهد و اولویت با ترک این عمل است اما در خیلی از موارد در سفر زیارتی اینطور نیست، بالاخره در کاروان یا اطرافیان افرادی هستند که این ویژگیهای منفی در آنها نباشند.
قبول دعوت دیگران به غذاخوردن
احترام گذاشتن به دعوت دیگران خیلی مهم است. در حقیقت یکی از مصادیق مهم احترامگذاشتن به دیگران پذیرش دعوت آنان است. اگر در جمعی که با آنها به سفر زیارتی میروید، زائری شما را به غذا و طعام دعوت میکند، پذیرش این دعوت ادبی اخلاقی است که مورد تأکید اهل بیت (ع) است. در حدیثی پیغمبر به آدابی اشاره فرمودهاند و یکی از آدابی که در رعایت آن اصرار داشتند، مسئله پذیرش دعوت دیگران به غذاخوردن با آن فرد یا گروه بودهاست. این حدیث در المحاسن، جلد2 صفحه 10 آمده است
مواظب باشیم در دعوت قبول دیگران زیاده روی نکنیم
لازم است توجه داشته باشیم که نباید در این زمینه زیاده روی کنیم. در جامعه ما رایج است که گاها تعارفهایی از روی عادت میکنیم. وقتی که میبینیم میل فرد مقابل به تعارف حقیقی نیست نباید آن را قبول کنیم.
آداب خورد و خوراک در زیارت امام حسین (ع)
پرهیز از غذاهای لذیذ
در آداب زیارت امام حسین (ع) داریم، زائر تا جایی که میتواند از خوردن غذاهای لذیذ پرهیز کند مگر مواردی خاص؛ مانند جایی که همسفر یا فردی او را به غذایی دعوت میکند که اگر دعوت او را نپذیرد او ناراحت شده یا توهین به دعوتکننده محسوب میشود.
زیارت اباعبدالله در حال تشنگی و گرسنگی
ظاهرا این توصیه مربوط به طول مسیر نیست. سعی کنیم آرام آرام که به حرم نزدیک و نزدیکتر میشویم از خوردن طعام و نوشیدنی کم کنیم یا زمانی که در محل اقامت هستیم طوری برنامهریزی کنیم که در حال سیری به زیارت نرویم. امام صادق علیه السلام میفرمایند:
إذا زُرتَ أبا عبدِ اللّه ِ عليه السلام فَزُرْهُ و أنتَ حَزينٌ مَكروبٌ شَعْثٌ مُغْبَرٌّ جائعٌ عَطشانُ ، فإنَّ الحُسينَ عليه السلام قُتِلَ حَزينا مَكروبا شَعْثا مُغْبَرّا جائعا عَطشانا
هرگاه اباعبدالله ع را زیارت کردی، در حالی زیارت کن که تو اندوهگین و غمگین و ژولیده و غبارگرفته و گرسنه و تشنه هستی؛ زیرا حسین علیه السلام در حالی کشته شد که اندوهگین و غمگین و ژولیده و غبارگرفته و گرسنه و تشنه بود
خوردن غذای ساده در زیارت سیدالشهدا (ع)
از مردى که اهل رقّه بود و به او ابو المضا میگفتند نقل شده که امام صادق (ع) به من فرمودند: آیا به زیارت قبر ابا عبداللَّه (ع) میروید؟ عرض کردم: بلى. فرمودند: آیا برای این سفر، سفرهها [غذاهای رنگین] برمیدارید؟ عرض کردم: بلى. فرمودند: اگر به زیارت قبور پدران و مادران خود میرفتید چنین کارى میکردید. وى مىگوید: عرض کردم: پس چه چیز بخوریم؟ حضرت فرمودند: نان و شیر. این روایت در وسائل الشیعه، جلد 10 صفحه 426 آمدهاست.
تمام آنچه که گفته شد آداب مستحب سفر زیارتی بود
دقت داشته باشید که تمام این اعمال مستحب هستند و برای رعایت ادب زیارت در محضر امام و نزدیک کردن ما به ایشان هستند. مراقب باشیم که جای واجب و مستحب عوض نشود که این موضوع خطرات بزرگی برای انسان دارد. آنقدری که میل و توان داریم به این آداب عمل کنیم به همان مقدار بسنده کنیم و از خدا بخواهیم آرام آرام ظرفیت درونی و میل ما را بیشتر کند.
