صحن‌ حرم امام حسین (ع) | تاریخچه و معرفی ورودی‌های حرم و ایوان‌ها

صحن یا میانسرا یکی از اجزای اصلی معماری اسلامی به شمار می رود، از مهم ترین دلایل طراحی صحن جداسازی افراد از فضای بیرونی و ایجاد حس آرامش و سکوت برای ورود به محیط داخلی می باشد. صحن حرم امام حسین ع به مساحت 1500 متر به صورت بیضی ساخته شده و در گذشته همانند دیگر اماکن مذهبی بدون سقف بود اما در حال حاضر به خاطر رفاه حال مردم برای صحن هم، سقف زده شده تا مردم از آفتاب سوزان شهر کربلا در امان بمانند.

تاریخچه صحن حرم امام حسین ع

صحن حرم امام حسین (ع) از گذشته تاکنون مورد آسیب‌ها و مرمت‌های زیادی قرار گرفته است. از مهم‌ترین این وقایع می‌توان به تخریب کامل حرم و حتی شخم زدن قبر امام حسین (ع) توسط متوکل عباسی در سال ۲۴۷ هجری قمری و ساخت صحن و سرای جدید توسط فرزندش منتصر عباسی در همان سال اشاره کرد.

بعد از آن در سال ۳۶۷ ه.ق عضدالدوله دیلمی چهار رواق برای صحن ساخت. بعد از آتش‌سوزی در سال ۴۰۷ ه.ق نیز حسن بن سهل صحن و حرم را ترمیم کرد. ۱۰ سال بعد از حمله وهابی‌ها در سال ۱۲۱۶ و تخریب ضریح امام حسین ع و رواق‌ها، فتحعلی شاه قاجار به ترمیم و بازسازی این خرابی‌ها همت گمارد. در سال ۱۴۱۸ ه.ق شروع به مسقف کردن صحن کردند و در حال حاضر ستاد بازسازی عتبات عالیات در حال توسعه و ساخت رواق‌های جدید برای صحن حرم مطهر می‌باشد.

معماری صحن حرم امام حسین ع 

دیوار های صحن حرم امام حسین ع از داخل تا ارتفاع 2 متر سنگ شده و مابقی آن با کاشی کاری تزیین شده است. در ضلع جنوبی صحن بالای باب القبله ساعت بزرگی که گنبد آن با طلا تزئین شده وجود دارد. دورتادور صحن از 65 عدد ایوانچه و حجره در دو طبقه تشکیل شده است. در گذشته در این حجره ها و ایوانچه ها طلاب مشغول تحصیل بودند ولی در حال حاضر محل دفن علمایی مانند شیخ محمدتقی شیرازی، شیخ زین‌العابدین حائری، شیخ عبدالحسین تهرانی و سید مرتضی کشمیری می باشد. صحن دارای 3 ایوان معروف می باشد، همچنین در بازسازی آخر برای صحن 10 درب قرار دادند. در جدول برای شما قسمت های صحن را ارائه می دهیم.

باب القبله 

ورودی اصلی صحن می باشد و بالای سر آن ساعت بزرگی قرار دارد همچنین جزء قدیمی ترین درب های صحن حرم امام حسین ع می باشد.

باب قاضی الحاجات

در مقابل سوق العرب باب قاضی الحاجات برای ورود به صحن قرار گرفته است. 

باب الرجاء

در بازسازی جدید ما بین باب القبله و باب قاضی الحاجات درب جدیدی به نام باب الرجاء احداث شد.

باب الشهدا

در گذشته سمت شرقی صحن حرم امام حسین ع دو باب به نام های صحن الصغیر و الصافی وجود داشت که در بازسازی جدید این دو باب اقدام شدند و باب الشهدا نام گرفت.

باب الکرامه

در قسمت شمال شرقی صحن درب جدیدی به اسم باب الکرامه ساخته شده است.

باب رأس الشریف

درب جدیدی میانه ضلع غربی صحن حرم امام حسین ع درست مقابل بالاسر حضرت ساخته شده و به علت همین جایگیری به این نام مزین گشته است.

باب السلطانیه

یکی از سلاطین عثمانی برای ساخت این درب همت گمارد و به همین علت این ورودی به صحن به السلطانیه شهرت پیدا کرد.

باب الزینبیه

این درب نزدیک تل زینبیه و در قسمت جنوب غربی صحن واقع شده است، به همین جهت به این نام شهرت یافته است.

باب السدرة

در سده نخست هجری مردم برای پیدا کردن مزار امام حسین ع درخت سدری را به عنوان نماد و علامت انتخاب کرده بودند که در زمان تخریب قبر ایشان در زمان متوکل عباسی لعنت الله قبر ایشان شخم زده شد درخت هم از جا کنده شد تا قبر مخفی بماند؛ این درب در شمال غربی صحن حرم امام حسین ع واقع شده به یاد آن درخت به این نام شهرت یافته است.

باب السلام

باب السلام: این ورودی هم از درب‌های جدید می‌باشد که در میانه قسمت شمالی صحن ساخته شده است. از آنجایی که از این درب جلوه بارگاه و ضریح شش گوشه امام حسین نمایان است و بسیاری از مردم از همین‌جا سلام و ارادت خود را به امام (ع) می‌رسانند، به این نام شهرت یافته است.

ایوان طلا

در سمت جنوبی حرم و مشرف به صحن واقع شده است به علت اینکه دیوار های آن با طلا تزیین شده به این نام شهرت دارد این ایوان در دوره ناصرالدین شاه بنا شد.

ایوان ناصری

این ایوان در سمت غربی صحن قرار گرفته البته به جهت بازسازی که سلطان عثمانی عبدالحمید عثمانی در آن انجام داد به ایوان حمیدی هم میشناسند، اما چون بنای آن مربوط به ناصرالدین شاه می باشد همچنان به ایوان ناصری شهرت بیشتری دارد. 

ایوان وزیر

به یکی از وزرای دوره قاجار که قبرش هم در همین ایوان وجود دارد منسوب است و در مرکز ضلع شمالی صحن قرار دارد در این ایوان علمای بزرگی مانند سید جواد هندی و سید میرزا هادی حسینی دفن شده اند؛ امروزه باب سلام به این ایوان گشوده می شود. 

قسمت های حذف شده صحن حرم امام حسین ع 

در گذشته در ضلع شرقی صحن حرم امام حسین ع صحنی توسط نجیب پاشا والی عثمانی ساخته شده بوده که به صحن صغیر شهرت داشت این صحن در سال 1368 ه.ق توسط شهرداری به جهت احداث خیابان گرداگرد آستان تخریب شد. همچنین یک مناره سومی در صحن حرم امام حسین ع بود که به مناره عبد شهرت داشت، این بنا توسط مرجان بن عبدالله حاکم عراق در سال 767 ه.ق ساخته شد و در سال 1354 ه.ق توسط نخست وزیر وقت عراق تخریب شد.

موقعیت جغرافیایی صحن حرم امام حسین ع

آدرس : کشور عراق ، شهر کربلا ، خیابان قبله حرم امام حسین (ع)