خوابیدن در حرم و اماکن مقدسه چه حکمی دارد؟
از نظر شرع حکم اولیه، بلامانع بودن خوابیدن در حرم و اماکن مقدسه است. به شرطی که به ادب حضور در آن مکان مقدس آسیب نزند. اما اگر خوابیدن در حرم موجب شکسته شدن این ادب باشد و از دید مردم بی حرمتی به آن حرم شریف تصور شود، آنگاه این عمل دیگر مشمول حکم اولیه نیست براساس حکم ثانویه دارای اشکال است. این که شکستن ادب حضور چه مصادیقی دارد و خوابیدن در کدام یک از قسمت های حرم بلا مانع است را در ادامه مقاله بیان می کنیم.
خوابیدن در حرم چگونه موجب شکستن ادب حضور می شود؟
از جمله مهمترین مصادیق آن می توان موارد زیر را نام برد:
- از دید مردم خوابیدن در حرم نوعی بی احترامی به آن مکان مقدس تصور شود.
- مسدود کننده محل عبور زائران باشد.
- به هر نحوی موجب آزار دیگران شود.
خوابیدن در کدام یک از قسمت های حرم بلا مانع است؟
برای پاسخ به این سوال می توانیم 2 فرض را مد نظر قرار دهیم.
1) خوابیدن در فضاهایی که برای استراحت زائران در حرمها درنظر گرفتهاند که طبیعتا نه باعث بی احترامی به آن مکان مقدس است و نه مشکلی برای دیگران بوجود می آورد. پس بلامانع می باشد.
2) خوابیدن در فضاهای عمومی حرمها است، این مسئله به خودی خود ایرادی ندارد، یعنی حکم اوّلی آن مباحبودن است؛ امّا ممکن است به عنوان ثانوی عنوان کراهت یا حرمت بر آن بار شود. مثلا اگر این خوابیدن سبب اذیّت دیگران باشد، از این جهت حرام خواهد بود؛ و یا آنکه در نگاه عرف و نوع مردم این کار قبیح و زشت شمرده شود، انجام آن جایز نیست.
مفهوم ادب حضور از نگاه ائمه معصومین (ع)
ادب حضور یعنی این که در همه حال خود را در پیشگاه خداوند متعال حاضر بدانیم. باور داشته باشیم خداوند حاضر و ناظر بر اعمال ما است. پس در محضر خداوند گناه نکنیم و مراقب کردار خود باشیم.
امام علی علیه السلام فرمود:
تصنیف غرر الحکم و درر الکلم صفحه 248
كلُّ شيءٍ يَحتاجُ إلى العقلِ ، و العقلُ يَحتاجُ إلَى الأدبِ
همه چیز به عقل، و عقل به ادب نیازمند است.
توجه داشته باشید ادب با در نظر گرفتن جایگاه فرد، مکان و زمان تغییر می کند. مثلا فردی که پس از زیارت و بوسیدن ضریح مقدس از آن خارج میشود، بهتر آن است که پشت به ضریح نکند. شهید اوّل در کتاب المزار مینویسد:
المزار صفحه 130
ثُمَّ قُمْ وَ اخْرُجْ وَ لَا تُوَلِّ ظَهْرَكَ
سپس [بعد از خواندن زیارتنامه] بلند شو و خارج شو و پشت [به ضریح] نکن.
برخی بزرگان مانند شیخ صدوق نیز از امام رضا علیه السلام نقل کردهاند:
من لایحضر الفقیه جلد 2 صفحه 606
(روایت)فَإِذَا خَرَجْتَ مِنَ الْقُبَّةِ فَلَا تُوَلِّ وَجْهَكَ عَنْهُ حَتَّى يَغِيبَ عَنْ بَصَرِكَ
هنگامی که از کنار ضریح خارج شدی، پشت نکن تا آنگاه که ضریح از نگاهت پنهان شود
