هفت فضیلت و خاصیت ارزشمند دعای ندبه از زبان بزرگان
بر اساس کلام بزرگان، دعای ندبه هفت خاصیت اصلی دارد که آن را از سایر ادعیه متمایز میکند:
- جلب توجه فوری امام عصر (عج)
- گشایش گرههای زندگی
- بیداری از غفلت و درک یتیمی دنیا
- تزریق امید و درمان افسردگی
- آموزش معارف و جهتدهی به زندگی
- اعلام وفاداری و آمادگی برای جهاد
- نورانیت قلب و ایجاد انس عمیق
در ادامه متن با توجه به کلام علماء و بزرگان به هر کدام از این خاصیت ها می پردازیم .
فضیلت دعای ندبه چیست؟
در فضیلت دعای ندبه مطالب چنان فراوان است که کتابها دربارهاش نگاشتهاند؛ به همین خاطر ما به کلام چند تن از علما که عصاره همین کتابهاست، بسنده کردهایم:
جلب توجه فوری امام زمان (ع)
«دعاى ندبه از ادعيهاى است كه در زمان غيبت صغرى خوانده مىشده و بزرگان شيعه بر خواندن آن مواظبت داشتهاند... و از خواصّ اين دعا آن است كه اگر با حضور قلب خوانده شود، توجّه امام زمان (عج) را به آن مكان جلب مىكند و حتى باعث حضور حضرت در آنجا مىشود.»
آیتالله بهجت (ره) اینگونه بیان کردهاند:
گشایش گره های زندگی و رفع بلا
آیت الله گلپایگانی (ره) این گونه تبیین کرده اند:
خواندن دعای ندبه با حضور قلب، از اسباب قویّهی تقرب به حضرت ولیعصر (عج) است و انسان را در زمرهی منتظران واقعی قرار میدهد. و چه بسا که خواندن این دعا با اخلاص، موجب گشایش در امور بستهی زندگی و رفع بلاهای نازله گردد، چرا که امام زمان (عج) پدری مهربان برای شیعیان است و از ندبهی فرزندانش غافل نمیشود. » «الهدایة الی من له الولایة، جلد 1، صفحه 220»
- بیداری از غفلت و درک یتیمی دنیاعلامه محمد تقی جعفری (ره) در این رابطه فرموده اند:
«ندبه، فریاد بیدارگر فطرت انسان است. وقتی انسان در دعای ندبه میخواند "أین بقیة الله"، در واقع دارد به فطرت خفتهی خود شلاق میزند تا بیدار شود و بداند که جهان بدون حجت خدا، یتیم است. این دعا، حرکت تکاملی انسان را به سمت کمال مطلق تسریع میکند و رکود روحی را میشکند.» «مجموعه آثار، جلد 5 (بخش عرفان و مهدویت)، صفحه 410» - تزریق امید و درمان افسردگیآیت الله مکارم شیرازی این گونه بیان کرده اند:
«دعاى ندبه يكى از مهمترين دعاهاى شيعه در عصر غيبت است كه هم بيانگر عقايد حقّه شيعه است و هم روح اميد و انتظار را در دلها زنده نگه مىدارد... خواندن اين دعا با جماعت، نشاندهنده همبستگى شيعيان در انتظار فرج است و تأثير معنوى فراوانى دارد.» «پیام امام امیرالمؤمنین (جلد 14)، صفحه 380» - آموزش معارف و جهتدهی به زندگیآیت الله محسن قرائتی در این باره فرموده اند:«دعاى ندبه يكى از بهترين متون مقدسى است كه فرهنگ امامزمانى را به ما اعطاء مىكند تا فرج ما محقق شود. اين دعا يك دايرة المعارف كامل از معارف شيعه مىباشد... » «جایگاه و معنی واسطه فیض، جلد 1، صفحه 119-120»
- اعلام وفاداری و آمادگی برای جهاد
آیت الله نوری همدانی (ره) اینگونه توضیح داده اند :«دعاى ندبه، منشور ولايتمدارى شيعه است... كسى كه اين دعا را با معرفت بخواند، ولايتمدارى خود را تجديد كرده و پيمان مىبندد كه تا پايان عمر در راه امام خود ثابتقدم بماند.» «مهدی موعود (عج)، جلد 1، صفحه 120»
نورانیت قلب و ایجاد انس عمیق
آیتاللهالعظمی وحید خراسانی در این رابطه میفرمایند:
«مداومت بر دعاى ندبه، نورانيّت قلب و انس با امام زمان (عج) را به دنبال دارد... و از اسباب تعجيل فرج است، زيرا دعا كننده با اين كار، آمادگى خود را براى ظهور اعلام مىدارد.» (تعلیقه بر عروةالوثقی، بخش دعا)
با توجه به این برکات بینظیر، روشن است که دعای ندبه صرفاً متنی برای کسب ثواب نیست؛ بلکه ابزاری برای جلب نظر خاص امام زمان (عج) و نوعی سبک زندگی برای واکسینه کردن روح در برابر ناامیدیهای دوران غیبت است.
خواندن دعای ندبه چه زمانی و کجا فضیلت بیشتری دارد؟
در پاسخ به این پرسش مرحوم شیخ عباس قمی (ره) در کتاب شریف مفاتیحالجنان (بخش اعمال روز جمعه) مینویسد:
«مستحب است این دعا در اعیاد چهارگانه یعنی عید فطر، عید قربان، عید غدیر و روز جمعه خوانده شود.»
همچنین با توجه به سیره و کلام بزرگان دین، مکان خاصی برای قرائت این دعا در احادیث شرط نشده و در هر جایی میتوان آن را خواند؛ اما از آنجا که قرائت گروهیِ این دعای شریف فضیلت بیشتری دارد و نشان دهنده همبستگی مسلمانان است، توصیه میشود آن را به صورت جمعی در مساجد و اماکن متبرکه مانند حرم ها اقامه کرد.
ندبه کردن فقط محدود به جمعهها نباشد
آیا برکات این دعای خاص، منحصر به صبحهای جمعه است؟ آیا نمیتوان حقیقت «ندبه» را به متن زندگی روزمره تزریق کرد؟آیتالله جوادی آملی با نگاهی عمیق و اخلاقی این سؤال را اینطور پاسخ میدهند:
«دعاى ندبه، مناجات عاشقانهاى است كه در آن، شيعه با زبان حال، فراق يار را به خداوند شكايت مىكند... اين دعا، انسان را از غفلت بيرون آورده و به ياد عهد و پيمانى مىاندازد كه با امام خويش بسته است. كسى كه اين دعا را بخواند، در واقع خود را براى يارى امام آماده مىكند.» (مفاتیحالحیات، جلد ۲، صفحه ۲۴۵)
بنابراین، حقیقتِ ندبه یک «حرکت و آمادگیِ دلی» است. اهل ندبه کسانی هستند که اندوهِ فراق را به موتور محرکِ اصلاح خود و جامعه تبدیل میکنند تا زمینهساز ظهور منجی (عج) باشند.
نمونه عملی ندبه در زندگی
برای اینکه بهتر درک کنیم چطور میشود حقیقتِ دعای ندبه و روحیه آمادگی را در زندگی روزمره پیاده کرد، خوب است به این داستان واقعی و عینی نگاهی بیندازیم:
ندبه دعای آمادگی است
یکی از ابعاد دعای ندبه، آماده نگه داشتن جسم و روح برای یاری امام است. مرحوم آیتالله حائری شیرازی همیشه برای نشان دادن روحیه واقعیِ یک انسان اهل ندبه، به زندگی شهدا استناد میکرد و میفرمود:
«دعای ندبه فقط برای گریه کردن و دلتنگی نیست؛ دعای آمادگی است. خدا رحمت کند شهید مختاربند را؛ با اینکه بازنشسته سپاه بود، اما هر روز صبح بیدار میشد، ورزش میکرد و میدوید. دوستانش به او میگفتند: "تو که دیگر بازنشسته شدهای و تکلیفی نداری، این همه تمرین و مراقبت برای چیست؟" در جواب میگفت: "میخواهم آماده باشم؛ میخواهم بدنم چابک و سرحال بماند، شاید یک روزِ نزدیک لازم شد که پای کار بیایم."»
آیتالله حائری میگفتند: «این دقیقاً همان روحیه اهل ندبه است؛ یعنی انسانی که فقط به زبان منتظر نیست، بلکه خودش را برای یاری حق آماده نگه میدارد. همین هم شد؛ وقتی راه دفاع از حرم در سوریه باز شد، او با همان آمادگی که از قبل داشت اعزام شد و به آرزویش رسید. ندبهای که در دل او اشک ساخته بود، عاقبت به خون و شهادت ختم شد. این یعنی معنای واقعی دعای ندبه؛ دعای انسانِ همیشه آماده.»
