شنیده شدن صدای ما در زیارت توسط ائمه به چه معناست؟
هرکس ممکن است این سوال را با منظور خاص خود بیان کند. به نظر نویسنده، منظور این سوال میتواند یکی از سه مورد زیر باشد:
- آیا در حین زیارت، امام من را میبیند؟ صدای من را میشنود؟
- اگر در زیارت، امام صدای من را شنید پس چرا نشانهای از اجابت نمیبینم؟
- رعایت چه آدابی در زیارت، صدای من را به امام میرساند؟
برای هر کدام از موارد بالا (تا حدی که منابع ما اجازه میداد) پاسخی آماده کردهایم.
آیا در حین زیارت، امام من را میبیند و صدای من را میشنود؟
بله. طبق احادیث و آیات قرآنی که در ادامه آمده، ائمه و معصومین زائر را میبینند، صدای او را میشنوند و بر اعمال و رفتار زائر آگاه هستند. دلیل اولی که برای این موضوع آمده است را در آیه ۱۶۹ سوره آل عمران میخوانیم: «هرگز گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شدند، مردگان اند! بلکه آنان زندهاند و نزد پروردگارشان، روزی داده میشوند». درباره پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) ایشان هم این موضوع صدق میکند. ایشان همواره حاضرند بویژه در امر توسل و زیارت.
روایات و احادیث مربوط به زنده بودن ائمه
- امام صادق (ع) در روایتی میفرمایند: «شما را چه شده است که رسول خدا را ناراحت میکنید؟» مردی پرسید: «چگونه او را ناراحت میکنیم؟» امام پاسخ داد: «آیا نمیدانید که رفتارهای شما به ایشان عرضه میشود؟ پس اگر در آن گناهی مشاهده کند، باعث ناراحتیاش میشود. پس رسول خدا را ناراحت نکنید. بلکه او را خوشحال کنید.» منبع: الکافی، ج ۱، ص ۲۱۹
- عبدالله بن ابان زیات به امام رضا (ع) گفت: «برای من و خانواده ام دعا بفرمایید.» آن حضرت فرمود: «مگر من اینکار را نمیکنم؟ به خدا قسم! اعمال شما هر روز و شب بر من عرضه میشود.» بن زیات میگوید من از این مسئله تعجب کردم. سپس امام رضا فرمود: «آیا کتاب خدای عزوجل را نخواندهای که میفرماید: «بگو عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مومنان، اعمال شما را میبینند». به خدا قسم منظور [از مومنون در این آیه]، علی بن ابی طالب [و جانشینان آن حضرت] میباشد». منبع: الکافی، ج ۱، ص ۲۱۹
شهادت به زنده بودن اهل بیت در زیارتنامهها
موارد بسیاری در زیارتنامههای اهل بیت وجود دارد که زائر با خواندن آنها شهادت میدهد که امام او را میبیند، سخنش را میشنود و جواب سلام او را میدهد.
در زیارت امیرالمومنان میخوانیم
- متن عربی: السلام علی شجرة التقوی و سامع السر و النجوی
- ترجمه: سلام بر درخت تقوا و شنونده اسرار و سخنان محرمانه
در زیارت امام علی در روز ولادت پیامبر اکبر میگوییم
- متن عربی: اشهد انک تسمع کلامی و تشهد مقامی
- ترجمه: شهادت میدهم که تو سخن مرا میشنوی و محل ایستادن مرا میبینی
در زیارت امام حسین در نیمه ماه رجب آمده است
- متن عربی: و اشهد انک تسمع الکلام و ترد الجواب
- ترجمه: و شهادت میدهم که تو سخن [ما] را میشنوی و جواب میدهی
از امام صادق روایت شده که فرمود: «کسی که حاجتی نزد خداوند دارد، بالای سر امام حسین بایستد و بگوید: «یا ابا عبدالله اشهد انک تشهد مقامی و تسمع کلامی و انک حی عند ربک تزرق فاسال ربک و ربی فی قضا و حوائجی»؛ «ای اباعبدالله! گواهی میدهم که تو محل ایستادن مرا مشاهده میکنی و سخن مرا میشنوی و همانا تو زنده ای و نزد پروردگارت، روزی داده میشوی. پس از خدای خودت و من بخواه حاجتهای مرا برآورده سازد» منبع: عدة الداعی و نجاح الساعی، ص ۶۴
در اذن دخول به حرم اهل بیت میخوانیم: [خدایا] و من میدانم که پیامبران و جانشینانت زندهاند و نزد تو روزی داده میشوند. جایگاه مرا میبینند و سخن مرا میشنوند و جواب سلام مرا میدهند و همانا تو گوش مرا از شنیدن کلام آنها مانع شدهای و باب فهم مرا به لذت بردن از مناجات با ایشان بازکرده ای. منبع: المصباح، کفعمی، ص ۴۷۳
پس طبق احادیث و روایات پی بردیم که ائمه معصومین، در زیارت صدای ما را میشنوند و ما را میبینند. حالا باید ببینیم که اگر دعای ما اجابت نمیشود یا نشانهای از ارتباط با امام نمیبینیم، اشکال از کجاست و باید چه کنیم؟
اگر امام صدای من را میشنود پس چرا نشانهای از اجابت نمیبینم؟
برای اجابت دعا و حاجت توسط امام آداب و اعمالی لازم است که در منابع دین میتوان آن را یافت و از حوصله این مقاله خارج است. اما مهمترین این آداب و اعمال، زیارت با معرفت است. در واقع میزان معرفت زائر تعیین میکند که او چقدر از برکات و آثار زیارت (از جمله اجابت دعا و حاجت) بهرهمند شود. مثال تاریخی این را میتوان در میان نخستین زائران مزار امام حسین (ع) مشاهده کرد. در میان آنان نام کسانی هست که برخلاف راه امام حرکت کردهاند. مانند عبیدالله حر جعفری که نام او را از جمله زائران اولیه کربلا پس از عاشورا نوشتند. اما او نه خود را شناخت و نه امام حسین (ع) و هدفش را فهمید و به رغم دعوت حضرت، از امداد و همراهی ایشان سر باززد. در نتیجه هرچه معرفت زائر بیشتر و محکمتر باشد، بهره او از آثار زیارت مانند آمرزش گناهان، توسعه رزق،آرامش معنوی، دریافت پاداش و سایر بهرهها بیشتر خواهد بود. (منبع: سرمنزل، سعید نجفی، صفحه ۱۵۴)
خاطره ای از آیة الله بهاء الدینی
در صفحه ۴۵ کتاب شرح زیارت جامعه کبیره یا تفسیر قرآن ناطق نوشته محمد محمدی ریشهری میخوانیم: شنیدن پاسخ از معصومان، هم سنخ شدن با ایشان را میطلبد و تا زمانی که دغدغه های ما با آنان تفاوت دارد، پاسخ ایشان را نمیشنویم. اما برخی بزرگان ظاهر و باطن خود را اخروی کرده اند و در همین دنیا نیز توانایی شنیدن نداهای آسمانی را دارند. آیة الله سید رضا بهاء الدینی، وقتی به زیارت امام رضا مشرف میشد، گاه توقف کوتاهی میکرد و برمیگشت و برخی اوقات وارد حرم مطهر هم نمیشد. یکی از دوستان راز این توقف کوتاه در حرم را از ایشان پرسیده بود. در پاسخ فرموده بود:« آقا! ما سلام کردیم، جواب شنیدیم و برگشتیم».
بعد از کسب معرفت نوبت به رعایت آداب میرسد
در اینجا به صورت خلاصه و کوتاه به آدابی که برای زیارت آمده میپردازیم. اما برای عمل به آداب زیارت هر یک از معصومین (ع) لازم است که منابع مخصوص به زیارت آن حضرت مطالعه شوند.
- غسل زیارت
- لباس پاکیزه
- ذکر، تکبیر، تسبیح، تمحید
- صلوات
- ایستادن در صورت توانایی
- ایجاد آمادگی روحی قبل از زیارت
- خداحافظی و کسب حلالیت
- وضو و طهارت
- رعایت وقار و پرهیز از شتابزدگی
- خضوع و خشوع در ظاهر و باطن
- اجازه ورود یا اذن دخول
- ترک سخنان بیهوده و مهار نگاه
- سلام و تحیت
- نماز زیارت، دعا و قرائت قرآن
- بوسیدن درگاه و تماس با ضریح و درگاه
- خواندن زیارتنامه
- صدقه و انفاق پیش از زیارت
- طولانی نکردن مدت زیاد برای جلوگیری از عادی انگاری و عادتزدگی
- تعاون و مساوات با زائران دیگر (کمک به دیگر زائران)
